23 september, 2013

Cultuur & Evenementen

In Rijksmuseum Volkenkunde is een grote tentoonstelling te zien over de reis van moslims naar Mekka, de hadj. Elk jaar vertrekken miljoenen moslims vanuit de hele wereld naar de stad die anderen alleen kennen van foto’s. Niet onbelangrijk: Verlangen naar Mekka geeft ook niet-moslims een indruk van deze bijzondere bedevaart. “Mekka heeft iets mysterieus.”

We kunnen best stellen dat de hedendaagse samenleving niet bepaald uitblinkt in verdraagzaamheid. Kennis van elkaars cultuur is daardoor geen overbodige luxe, vindt ook Luit Mols, conservator en samensteller van de tentoonstelling. “Ik voel die urgentie best wel. Mensen hebben soms angst voor de islam, iets wat volgens mij vooral komt doordat ze er weinig van afweten. Iets meer basiskennis over de islam zorgt ervoor dat mensen zien dat godsdiensten elkaar op verschillende vlakken raken. Het gevoel van verlangen dat moslims ervaren is ook herkenbaar voor christenen en niet-gelovigen.”

Hoewel Mekka alleen toegankelijk is voor moslims, maakt de hadj wel degelijk deel uit van de Nederlandse cultuur. Meer dan de meeste mensen denken. Mols: “Tegenwoordig maken jaarlijks ongeveer 5000 Foto 4moslims vanuit Nederland de reis naar Mekka. Dat gebeurde in de negentiende eeuw ook al. Honderdduizenden moslims uit Indonesië, Suriname en Nederland, het toenmalige koninkrijk, maakten de pelgrimstocht. Het enige verschil is dat ze toen te voet gingen en nu vaak de auto of het vliegtuig pakken.” De impact is groot. Mols vervolgt: “Mekka is zelfs onderdeel van onze taal. We gebruiken het gezegde het mekka van om aan te duiden dat een bepaalde plaats een grote aantrekkingskracht heeft.”

Succesvol in Londen

De tentoonstelling Verlangen naar Mekka is opgezet in samenwerking met het British Museum in Londen, dat vorig jaar een succesvolle tentoonstelling over het onderwerp maakte. Hoewel de opzet en de verhaallijn (over de voorbereiding, de reis, de rituelen en de terugkomst) hetzelfde is, besteedt Rijksmuseum Volkenkunde meer aandacht aan de Nederlandse invalshoek. Mols: “Viervijfde deel van de collectie hebben we zelf gekozen en veel voorwerpen komen ook uit Nederland. We hebben bijvoorbeeld een minikoran van het Tropenmuseum en een wereldkaart met de Ka’aba in het centrum (zie foto onder), afkomstig van de Bijzondere Collecties van de Universiteit Leiden. Bovendien hebben de ervaringen en persoonlijke verhalen van Nederlandse moslims een centrale plek in de tentoonstelling.”

'In Mekka voel je je het meest dicht bij de Schepper'

Daarvoor ging het museum op zoek naar Nederlandse moslims die de reis zelf hebben gemaakt en hadj-souvenirs mee terug namen. Tijdens een speciale inzameldag konden zij een object in bruikleen geven. Ferukh Ahmed (33) uit Rotterdam was één van hen. Hij bracht een gebedskleed mee dat hij afgelopen oktober kocht en gebruikte in Mekka. Ahmed: “Je hebt daar gebedskleden in alle kleuren en maten. Ik vond deze heel bijzonder, omdat het kleed er niet standaard uitzag met een moskee of een andere print. Het heeft een Aztec-motief, dat was afgelopen jaar helemaal hot.”

Voor Ahmed, die al van kinds af aan het verlangen had om op hadj te gaan, was het een bijzondere reis. “Het mooiste is dat je samen met moslims vanuit de hele wereld en van alle rangen en standen Zijn huis bezoekt. Je voelt je daar het meest dicht bij de Schepper. Iedereen is daar met hetzelfde doel, dat is prachtig.”

Gezien op televisie

Ahmed was een van de honderdduizenden pelgrims rondom het kubusvormig gebouw, de Ka’aba, op een groot plein in Mekka. Het is ook het beeld dat de meeste niet-moslims hebben bij de hadj. Gezien op foto’s in de krant of op televisie. Toch is dat maar een klein onderdeel van de hadj. “Het is logisch dat de meeste mensen direct Foto 2denken aan het grote plein, maar het lopen rondom de Ka’aba is slechts één van de rituelen”, vertelt Mols. “Er komt veel meer bij kijken. Dat willen wij met deze tentoonstelling laten zien.”

Als bezoeker leg je de hele reis, met bijbehorende objecten en persoonlijke verhalen, zelf af: van het eerste verlangen om deel te nemen, tot aan de bedevaart en de uiteindelijke thuiskomst. Wat meteen duidelijk wordt, is dat de hadj niet alleen een bijzondere ervaring is voor de drie miljoen moslims uit de hele wereld, maar dat het door de gigantische omvang ook één van de grootste logistieke operaties wereldwijd is. “Er doen zo veel mensen mee, daar moet ontzettend veel voor worden geregeld”, aldus Mols. “Zo zijn er bijvoorbeeld tientallen reisorganisaties bij betrokken, zijn er 10.000 heen- en terugvluchten en worden er tijdens de hadj zo’n één miljoen dieren geslacht.”

Nieuwsbrief

Ontvang wekelijks de beste artikelen