01 maart, 2014

Economie & Werk

Je ziet het steeds vaker: onderwijsinstellingen die op hun website pronken met hun goede positie in de kwaliteitsranglijsten van de Keuzegids. Tegelijkertijd geeft het Leidse bedrijf achter deze gids, het Centrum Hoger Onderwijs Informatie (C.H.O.I.), een toenemend aantal bestuurders advies over hoe ze hun instelling kunnen verbeteren. Made in Leiden besteedt aandacht aan dit soort bedrijven, die ondanks de economische crisis gewoon door blijven groeien. Deze week: een interview met de directeur van het C.H.O.I. en hoofdredacteur van de Keuzegids, Frank Steenkamp. Door: Elfi Buhrs

Het bedrijf

Keuzegids Masters

Keuzegids Masters

Frank Steenkamp studeerde tijdens de crisis van de jaren ’80 af als milieubioloog. Hij studeerde cum laude af, maar zocht tevergeefs werk als leraar, als milieukundige en als wetenschapssocioloog. Na een jaar freelancen als journalist, kon hij wel als redacteur aan de slag; eerst bij het Delfts studentenblad Delta en niet lang daarna bij de Leidse stichting Hoger Onderwijs Persbureau (HOP). “Tijdens mijn opleiding tot bioloog zeiden docenten al ‘jij hoort hier eigenlijk niet thuis’”, vertelt Steenkamp. “Ik hield me namelijk veel bezig met journalistiek en bemoeide me veel met het beleid van de universiteit.” Een baan als hoofdredacteur van de Keuzegids, die in 1992 voor het eerst door het HOP werd gepubliceerd, was Steenkamp wel op het lijf was geschreven. Onder zijn leiding houdt de redactie van de Keuzegids zich nu al twee decennia bezig met het verzamelen van informatie die een kritische vergelijking van opleidingen mogelijk maakt voor aankomende studenten en ouders van scholieren. Daarnaast verzorgt het team benchmarkrapporten voor opleidingen die graag aan hun kwaliteit willen werken. Dat de Keuzegids qua omzet geen bijzondere sprongen maakt, is voor Steenkamp niet belangrijk: “Onze impact is onevenredig veel groter: het onderwijs in Nederland heeft echt rekening met ons te houden.”

Van stichting naar BV

Keuzegids HBO voltijd

Keuzegids HBO voltijd

Hoewel de Keuzegids momenteel door een zelfstandige BV wordt uitgegeven, was ze de eerste negentien jaar onderdeel van een stichting. “Dat bleek bedrijfsmatig geen handige constructie”, vertelt Steenkamp. “Een bestuur dat maar een paar keer jaar bijeenkwam had alle zeggenschap. Toen de gids in zwaar weer terechtkwam, bleek het niet mogelijk om snel bij te sturen.” Dat zware weer hadden ze bij de Keuzegids niet zien aankomen. Jarenlang dekte de overheid het merendeel van de kosten en omdat studiekeuze en kwaliteitsvergelijking hoger op de politieke agenda kwamen, groeide ook de overheidsfinanciering. Steenkamp: “In 2005 ging het in totaal om meer dan zeven ton. We organiseerden daarvan grote studentenenquêtes, maakten een landelijke database over opleidingen én voerden de redactie over de Keuzegids. Het boek werd door een grote uitgever op de markt gebracht.” Omdat de gidsredactie zich soms kritisch uitliet over zwakke opleidingen, was er wel altijd een wat gespannen relatie met de financier – de overheid. “Het ministerie van Onderwijs bleek gevoelig voor de invloed van een aantal hogeschoolbestuurders met lange tenen, die vonden dat met overheidsgeld een partijdige gids werd gemaakt. Na 2008 was het daarom snel afgelopen met de overheidsfinanciering en zaten we met onze blote kont op straat.” De stichting moest flink bezuinigen en besloot te stoppen met de gidsactiviteiten.

Omdat hij zelf nog toekomst zag in zijn project, besloot Steenkamp in 2009 op eigen risico de Keuzegids voort te zetten. Dit leidde tot een eigen BV onder de naam Centrum Hoger Onderwijs Informatie (C.H.O.I) die zelf uitgever werd van de Keuzegids. “We hebben onszelf helemaal opnieuw moeten uitvinden”, vertelt Steenkamp trots. “We moesten de markt op en verdienden het eerste jaar maar 150.000 euro. De kosten waren dubbel zo hoog.” Een jaar later lukte het om quitte te spelen: “We waren geen energie meer kwijt aan politieke spelletjes, maar konden ons helemaal richten op het maken van heldere en informatieve gidsen. In plaats van één dik boek, maakten we er al snel vijf voor verschillende doelgroepen. Dat werkte veel beter.” Inmiddels worden er jaarlijks tienduizend papieren gidsen verkocht, een vergelijkbaar aantal lezers wordt bediend met online licenties. Steenkamp is tevreden: “Met een kleine redactie van vier personen en een groot netwerk van freelancers bereiken we nu veel meer dan toen we tien werknemers hadden en tonnen subsidie kregen.”

Strategie

Keuzegids MBO

Keuzegids MBO

De redactie van de Keuzegids gaat er prat op dat ze de enige echt onafhankelijke gidsen maken die de kwaliteit van opleidingen kritisch beoordelen en vergelijken. Doet een initiatief als stichting Studiekeuze123 niet hetzelfde? Steenkamp: “We hebben een goede relatie met de mensen achter die stichting en gebruiken ook de Nationale Studenten Enquête (NSE) en Studiekeuzedatabase die nu door hen worden georganiseerd. Maar helemaal onafhankelijk is de stichting niet, omdat ze door onderwijsinstellingen is opgezet en net als de Keuzegids vroeger een overheidssubsidie krijgt. Daarnaast zien we dat hun informatie over opleidingen soms erg onvolledig of niet actueel is.” Om aankomende studenten de juiste informatie te verschaffen doet de redactie daarom zelf uitgebreid bronnenonderzoek en voegt ze gegevens toe van de Onderwijsinspectie, de Nederlands-Vlaamse Accreditatie Organisatie en de onderwijsinstellingen zelf. Dit leidt soms tot harde conclusies. Bij de presentatie van de laatste ‘Keuzegids Masters’ meldde de gidsredactie bijvoorbeeld dat de informatievoorziening van Masteropleidingen ernstig tekortschiet.

Keuzegids Deeltijd & Duaal

Keuzegids Deeltijd & Duaal

“Het pijnlijke daaraan is dat studenten door de invoering van ‘harde knip’ niet meer makkelijk tussen bachelor en master kunnen schakelen. Ze moeten dus bewuste, goed geïnformeerde keuzes kunnen maken. Daardoor voelen we ook een soort urgentie bij het maken van een gids.” Naast gidsen voor het beroeps- en wetenschappelijk onderwijs, heeft Steenkamp er vorige maand ook een voor middelbare scholen gelanceerd, met de bijbehorende website kiesjeschool.nl. “Op die website kunnen gebruikers van de gids gericht naar informatie over de scholen in hun regio zoeken. Het boekje zelf is geen dikke bundel ranglijsten, maar meer een ‘how to’ gids voor ouders met uitleg over problemen waar je tegen aan kunt lopen tijdens het uitzoeken van een school. Bijvoorbeeld de rol van de Citotoets bij de toelating tot verschillende schoolsoorten. Of dat sommige scholen goed scoren op het gebied van bovenbouwrendement, maar wel een streng toelatingsbeleid hebben gericht op welgestelde kinderen met een onproblematische achtergrond.”

Leiden

Keuzegids Middelbare Scholen

Keuzegids middelbare scholen

Steenkamp, die zelf in Leiden studeerde, vindt deze stad een goede locatie voor zijn bedrijf. “We hebben het altijd al belangrijk gevonden om in een universiteitsstad te zitten en hechten veel waarde aan de informele banden die we hebben opgebouwd met onderwijsinstellingen in Leiden. Bovendien is Leiden gewoon een leuke ‘lunchstad’ waar je makkelijk naartoe kunt lopen in je pauze.” Een ding zit Steenkamp wel dwars: “Met een trein die maar één keer per halfuur gaat en constant vertraagd is, vind ik de spoorlijn Leiden-Utrecht een groot knelpunt. Als je bedenkt dat Leiden Centraal een van de drukste stations in Nederland is, kan dat echt niet.” Kan de Keuzegids misschien nog getalenteerde, werkzoekende Leidenaren gebruiken? “Toevallig verschijnt er een deze dagen een vacature voor een nieuwe redacteur”, verklapt Steenkamp. “We zoeken óf een journalist op wo-niveau met grote interesse voor de onderwijssector óf iemand met ervaring in onderwijsbeleid of –research, die daarnaast goed kan schrijven.”

Nieuwsbrief

Ontvang wekelijks de beste artikelen