04 december, 2013

Opinie

Leiden profileert zich als Stad van Ontdekkingen. En terecht, want zelfs voor Leidenaren valt er nog genoeg te ontdekken. Volg Auke-Florian Hiemstra op zijn zoektocht naar Leidse museumschatten en historische Leidenaren. Verhalen over (on)bekende kunststukken en de makers ervan. Dit keer over Ergo Sum, een egocentrisch project van kunstenares Charlotte Jarvis in Raamsteeg2.

Het woord ‘selfie’ werd dit jaar officieel toegevoegd aan de Dikke van Dale. Dat kon niet missen, want iedereen maakt ze: van astronauten tot de paus. De selfie: een liefst zo ongegeneerd mogelijk zelfportret, gemaakt met je smartphone en bedoeld voor gebruik op social media. Dat selfies niet om in te lijsten zijn, blijkt uit de populaire app ‘snapchat’. Dat is hét medium om de vreemdste foto’s te sturen, want ach, na een paar seconden verwijdert de foto zichzelf.

Bijna onzichtbare klontjes cellen

In tegenstelling tot zoiets tijdelijks maakte kunstenares Charlotte Jarvis háár zelfportret: Ergo Sum. Naar eigen zeggen gebruikt ze haar smartphone veel te veel, maar de verleiding om een selfie te maken heeft ze nog altijd kunnen weerstaan. “Mijn kunstwerk is al egocentrisch genoeg”, is haar verklaring. Als onderdeel van de ‘Designers & Artists for Genomics Award’ is haar indringende zelfportret te zien in Raamsteeg2, hét platform waar kunst en wetenschap samensmelten.

In het Leidse Christine Mummery’s Laboratorium gaf Charlotte huid, bloed en urine af, wat vervolgens werd getransformeerd tot stamcellen. Deze basiscellen konden weer geprogrammeerd worden met totaal andere functies: hart-, hersen- en vaatcellen. In Raamsteeg2, in een klein kabinet met drie petrischaaltjes en allerlei apparatuur, kun je de bijna onzichtbare klontjes cellen zien liggen. Een biologisch zelfportret van levende hersencellen, pompende vaatcellen en kloppende hartcellen.

De stamceldiscussie wordt nieuw leven ingeblazen

Genetisch zijn deze cellen allemaal identiek aan Charlotte, of eigenlijk vormen ze Charlotte, maar omdat ze nooit in haar lichaam hebben gezeten, zijn ze haar eigenlijk toch vreemd. Ze vormen zo een tweede zelf: een experiment dat Jarvis  (1 van 3)de vraag oproept wat ons dan tot mens maakt en wat de kern is van onze identiteit.

Net zoals onze digitale identiteit tegenwoordig misleidend is, maakte de adel zich vroeger onsterfelijk door zich zo vorstelijk mogelijk door grote meesters te laten schilderen. Ook Charlotte Jarvis heeft zich op kunstzinnige wijze onsterfelijk gemaakt, maar dan zo eerlijk als maar kan. Haar stamcellen worden op de universiteit bewaard en kunstmatig in leven gehouden. En door projecten als deze blazen we de stamceldiscussie weer nieuw leven in, om haar van vooroordelen en misverstanden te ontdoen.

Kunst en wetenschap zijn elkaar kwijt

Want waar kunst en wetenschap vroeger hand in hand gingen en wetenschappers ook vaak kunstenaar waren en andersom, zijn ze elkaar vandaag kwijt. En dat terwijl er juist interessante dingen gebeuren en nieuwe ideeën ontstaan, daar waar kunst en wetenschap elkaar ontmoeten. Zoals dus in Leiden in Raamsteeg2. Bij de deur twijfel ik nog over een selfie… nee, ze komen zelf maar kijken!

Nieuwsbrief

Ontvang wekelijks de beste artikelen