06 maart, 2014

Opinie

Leiden was kandidaat voor de titel ‘Innovatiehoofdstad van Europa’, oftewel iCapital 2014. Dat zijn we niet geworden, maar de discussie over de investeringen in Leiden als innovatie- en kennisstad gaat onverminderd verder.

Innovatie met universiteit en BSP?

icapitalOm die titel te veroveren moet overtuigend aangetoond worden dat de stad Leiden een vitaal klimaat voor innovatie heeft. Innovatie in brede zin, dus niet alleen industriële innovatie, maar ook opvallende vernieuwingen in bijvoorbeeld overheidsbeleid, onderwijs en

burgerinitiatieven.  Alleen al omdat Leiden een van de beste universiteiten van Europa heeft met een sterk aan de universiteit verbonden Science Park van eveneens internationale allure, ligt kandidaatstelling voor de hand.

 

Transitie met tegenzin

innovatie 2Leiden is een stad in transitie. Ik woon hier al bijna veertig jaar en je ziet hoe Leiden vanuit een tamelijk armoedige, kneuterige en in zichzelf gekeerde mentaliteit gegroeid is naar een stad met meer vitaliteit. Eigenlijk onbegrijpelijk dat een stad met zoveel moois, zo’n rijk cultureel erfgoed, en internationaal vooraanstaand als kenniscentrum, er zo lang en vaak met veel tegenzin over heeft gedaan om er wat van te maken. Die tegenzin tot vitaliseren merk je nog steeds bij de Leidse bevolking. En in de omliggende gemeenten geloven ze al helemaal niet dat het met deze stad nog echt wat wordt.

Maar is het dan niet zo dat het veelbezongen Singelpark een prachtig voorbeeld is van vernieuwende betrokkenheid van Leidse burgers bij de stad? En dat dit gegeven ook een belangrijk element is bij de kandidaatstelling? Natuurlijk, dat moeten we vooral doen. Ik sta er helemaal achter. Leiden moet alles op alles zetten om zich te promoten.

Als er één stad de moeite waard is om voor te knokken, dan is het Leiden.

Beperkte betrokkenheid

Een van de centrale thema’s bij de Leidse kandidaatstelling is de bewering dat de bewoners van Leiden een grote betrokkenheid bij hun stad voelen. Inderdaad heel leuk, zo’n Singelpark. Lekker groen en dus lief, kan geen kwaad, is mooi, duurt nog lang voordat er echt wat gebeurt. Stadszomernachtdromen. Niemand is daar tegen. Maar ik denk dat de betrokkenheid van veel Leidenaren vooral uitgaat naar Leiden als slaap- en vrijetijdsstad, niet naar een vitale, dynamische stad.

Halen en brengen, geven en nemen

Door wat ik zo in mijn omgeving hoor, bevestigd door eerder onderzoek, dringt zich de vraag op: hoeveel van deze dromend innoverende Leidse burgers doen vrijwel al hun belangrijke aankopen niet in Leiden maar wijken voor het minste of geringste uit naar Den Haag of Amsterdam? Hoeveel gaan er nauwelijks of nooit naar een concert of toneelstuk in deze stad en vrijwel automatisch wederom naar Den Haag of Amsterdam? Hoeveel van de burgerlijke innovatoren hebben er tegen de tram gestemd terwijl dit de broodnodige vernieuwing van infrastructuur zou hebben opgeleverd (nu is er niks) plus een complete van gevel-tot-gevel herstructurering van een cruciaal traject door de binnenstad, inclusief de Breestraat (nu is er niks)? Universiteit en Science Park, waar de stad zo veel aan te danken heeft, smeekten op basis van sterke argumenten om aanleg van deze railinfrastructuur. Lokale politieke partijen, met de partij van de huidige innovatie-wethouder voorop, veegden het van tafel en hadden er totaal geen boodschap aan. Nu moeten de Universiteit en het Science Park aantreden om Leiden de titel van Innovatiehoofdstad te verschaffen.

Een gemiddeld hoog opleidingsniveau van de bevolking is geen garantie voor stedelijke vitalisering.

Leiden scoort bepaald niet hoog, gemeten naar het aantal startende bedrijven, niet hoog in werkgelegenheid en ook niet hoog in het aantal octrooien.

Beter bidbook ?

innovatie 3Over het bidbook waarmee Leiden zich kandidaat stelt had beter nagedacht moeten worden. Op de kaft, die meteen de eerste indruk maakt bij de juryleden, staan alleen portretten van heren uit vervlogen tijden. Men had een tijdreeks moeten maken, uitkomend bij personen of zaken die Leiden anno 2014 aan het front van wetenschap en technologie houden. Bij de daarop volgende kaart van Europa weet niemand waarom de steden die op die kaart staan zijn gekozen. Belangrijke universiteitssteden, die wel nadrukkelijk in de tekst van het bidbook genoemd worden, zijn niet op de kaart te vinden. Bij geen enkele afbeelding in het bidbook is een korte uitleg vermeld. Ook hier weet dus niemand waar het over gaat. De stad wordt dus ondermaats gepromoot.

“Leiden Stad van Ontdekkingen”

leiden ontdekkingenDe slogan “Leiden Stad van Ontdekkingen” is de leidende draad, de funderende stadsvisie geworden, ook voor deze kandidaatstelling. Enig credit naar de bedenker van deze slogan is dus wel op zijn plaats, je moet niet beweren dat de gemeente hiermee gekomen is. Van die ontdekkingen is in de hele stad helemaal niets te zien. Terwijl er wel een Route Van Leidse Ontdekkingen in de maak is, redelijk innoverend zou ik zeggen, maar in het bidbook is er niks van te vinden (wel in de bij de kandidaatstelling gevoegde brochure van het Science Park).

Verre verleden

Ik weet natuurlijk best dat Leiden zelf geen Romeinse oorsprong heeft. Maar toch is binnen het stadsgebied wel degelijk sprake van een belangrijke Romeinse nederzetting. Matilo is ontegenzeggelijk een onderdeel van het Leidse culturele erfgoed. Met zoiets krijgt de stad weer een extra glans. In het bidbook wordt er met geen woord over gerept.

Nieuwe Nobele Winnaars

In de lijst van Nobelprijswinners (16, in de Science Park brochure worden er 13 genoemd, naar mijn mening is dat het juiste aantal) staat Kamerlingh Onnes, die overal ter wereld onder die volledige naam beroemd is, knullig aangegeven als ‘H.K. Onnes’.

Kamerling Onnes

Kamerlingh Onnes

Onvergeeflijk is dat in het hoofdstuk ‘Leiden in portretten’ een van de grootste sterrenkundigen ooit, Jan Oort, gewoon weggelaten is. Ook Jon van Rood, wiens werk cruciaal is geweest voor orgaantransplantatie, is onvindbaar. Zij zijn bij uitstek geleerden die er voor gezorgd hebben dat deze stad anno 2014 nog steeds als innoverend kenniscentrum van internationaal niveau existeert. Elders wordt wel een onderzoeker genoemd die nou juist Leiden verlaten heeft omdat hij zijn innoverende, op nieuwe technologie gerichte werk hier niet van de grond kon krijgen, en in Amsterdam meteen wel.

En toch is er vooruitgang!

Maakt Leiden een goede kans om Innovatiehoofdstad van Europa te worden? Ik denk het wel. Leiden is nog steeds een ijzersterk merk in de mondiale kenniswereld. Het zijn vooral ondernemers, instellingen en zeker ook het stadsbestuur die dat goed in de afgelopen jaren zijn gaan beseffen. Langzaam maar gestaag innoveren zij de stad op cruciale punten: een grote uitbreiding van de hotelcapaciteit en sinds kort de opening van een voor Leiden ongekend groot congrescentrum. Eindelijk kunnen meer bezoekers en vooral meer en grotere congressen worden aangetrokken. Leiden gaat sterker uitstralen. Alleen al dat zal stedelijke innovatie sterk bevorderen. Naadloos sluit hierop aan de beslissing van het stadbestuur om ons enige kunstmuseum, de Lakenhal, door internationale top-architecten ingrijpend te laten renoveren en uitbreiden.

Stevige Stadsverbeteringen

Het stadsbestuur besloot ook – voor Leidse begrippen wederom ongekend – tot forse investeringen in parkeergarages. Leiden had totaal geen naam als winkelstad, integendeel. Nu zien we de prachtige verbouwing van V&D en de realisatie van de Aalmarkt. Voor onze stad van levensbelang. De universiteit leverde de stad binnen een paar jaar een reeks prachtig gerestaureerde gebouwen, een enorme versterking van ons cultureel erfgoed. En tegelijkertijd kwam er ook een krachtige impuls aan architectuur: bij het Centraal Station, station Lammenschans en op het Science Park zijn gebouwen van on-Leidse allure neergezet.

Betere bussen

bus leiden CS

Zelfs de busmaatschappij Arriva innoveerde. Leiden was zo’n beetje de laatste stad van enig formaat zonder een fatsoenlijke dynamisch bus-informatiesysteem (‘DRIS’, schermen met een duidelijk display van het vertrek van bussen). Voorlopig alleen bij het Centraal Station. Die bij Lammenschans staan er al maanden maar werken niet. Vernieuwing gaat niet gemakkelijk in deze stad. Ook was Leiden de enige stad waar de stadslijnen waanzinnige nummers hadden zoals 45, 46 en zo meer. Nu eindelijk rijden er bussen met gewoon lijn 1, 2, 3 enzovoorts.

Alleen al deze veranderingen zouden voldoende moeten zijn om Leiden te belonen met het predicaat Innovatiehoofdstad van Europa

Vernieuwing begint bij je zelf

Dat geldt zelfs voor onze fameuze universiteit. Wie het spectrum van vakgebieden voor de Europese topuniversiteiten bekijkt kan tot de conclusie komen dat Leiden best wat meer de toepassingsgerichte kant van de natuurwetenschappen kan versterken. Ook in vergelijking met universiteiten die op soortgelijke wijze als Leiden vlak bij zee liggen, ligt het voor de hand dat onze universiteit nog aardig wat innovatieve biologische activiteiten kan ontwikkelen op het economisch en ecologisch belangrijke gebied van visserij- en zoutwater onderzoek.

Zwaar gesubsidieerd

Economisch gezien is Leiden nog steeds te eenzijdig een quartaire stad (quartaire sector: niet-commerciële gesubsidieerde en collectief gefinancierde dienstverlening). Mij lijkt het belangrijkste doel van innovatie de vergroting van de stedelijke en regionale welvaart op basis van bedrijvigheid van waaruit nieuwe banen, banen en nog eens banen gecreëerd worden.

Doordromen en doorwerken

Velen willen in deze stad doordromen. Maar er moet gewerkt worden. Nu en niet morgen. En, natuurlijk, binnen een paar jaar gemeentelijke herindeling. Dat zet Leiden en regio stukken sterker op de kaart en geeft, volgens schattingen gebaseerd op Amerikaans onderzoek, een sociaal-economische opbrengst van tientallen miljoenen euro’s per jaar. We gaan er voor. Als er één stad de moeite waard is om voor te knokken, dan is het Leiden.

Nieuwsbrief

Ontvang wekelijks de beste artikelen