05 september, 2013

Stad & Politiek

Het begint een traditie te worden in Leiden. Elk college van B&W krijgt op enig moment te maken met een gemeenteraad die meer of minder intensief onderzoekt waar het mis ging met de financiën. Vooral Jan-Jaap de Haan en Robert Strijk hebben ditmaal wat uit te leggen. Zij informeerden de gemeenteraad soms bewust onjuist of onvolledig, zegt de onderzoekscommissie.

Quote voor de gemeentebestuurwatchers: ‘In het verleden was er onvoldoende openheid voor feitelijke informatie over risico’s, tegenvallers en de uitvoerbaarheid van wensen. Deze is in de afgelopen jaren duidelijk toegenomen, maar het behoud van deze transparantie blijft een aandachtspunt.’

Vraag: Welk jaar? Welke aanleiding?

Antwoord: 2008. De gemeenteraad is dan meermalen geconfronteerd met budgetoverschrijvingen bij gemeentelijke projecten. Denk aan de Stadsgehoorzaal en Scheltema. Dat is onderzocht. De conclusies zijn hard, maar als leerdoelen benoemd.

Onvoldoende kwaliteit

Nog wat conclusies uit het onderzoek Leiden, stad van ambities uit 2008: ‘Het gemeentebestuur

foto: Images of money

slaagt er onvoldoende in om gezaghebbend politiek knopen door te hakken en grip te houden op besluitvormingsprocessen. De gemeente heeft onvoldoende organisatiekracht voor de uitvoering van besluiten. De financiële huishouding en het planning- en controlinstrumentarium waren in het verleden onvoldoende, maar stellen raad en college steeds beter in staat om te sturen en te controleren. Informatievoorziening van de ambtelijke organisatie aan het college en van het college aan de raad is van onvoldoende kwaliteit, niet relevant en tijdig.

Plus/min foutje

Anno 2013 ligt er een nieuw onderzoek van de gemeenteraad: Er bovenop. De commissie voor de rekeningen greep in na een reeks van financiële tegenvallers in 2012. Het meest zichtbare was het verwisselen van een plus en een min bij het vaststellen van de vrije ruimte in de concernreserve. Dat foutje scheelde 6 miljoen euro. In het nadeel van de gemeente.

Ook moest het college de gemeenteraad melden dat de vermeende structurele onderuitputting onjuist was ingeschat. Er waren onduidelijkheden in de meerjarenbegroting van het programma Stedelijke Ontwikkeling en een amendement om één miljoen euro te oormerken om rijksbezuinigingen op te vangen was niet uitgevoerd. De commissie van de rekeningen onder voorzitterschap van PvdA-raadslid Robert-Jan van Ette onderzocht bovendien het functioneren van Servicepunt71, de vormgeving van de planning- en controlcyclcus binnen de gemeente Leiden en de omgang met grondzaken.

Inkijkje

Het rapport biedt een summier inkijkje in de retraites van het college van Burgemeester en Wethouders, als het moet komen tot nieuw beleid binnen nieuwe financiële kaders. Het geeft bovendien zicht op het gerommel binnen de ambtelijke organisatie. Tijdens de retraite om te komen tot de Perspectiefnota 2013-2016 gaf wethouder Roos van Gelderen (Jeugd, zorg en welzijn) euro2mondeling aan dat er wel een half miljoen euro bezuinigd kon worden op haar portefeuille omdat budget toch niet was opgemaakt. Maar de persoon die binnen de ambtenarij het meeste verstand heeft van financiën, de concerncontroller, was bij die retraite niet aanwezig. ‘‘De concerncontroller genoot geen vertrouwen meer bij het college’’, zegt de voorzitter van de onderzoekscommissie bij zijn persconferentie. Híj had kunnen zeggen dat die half miljoen nooit haalbaar was. En als de ambtelijke top later meldt dat er onzekerheden bestaan over het bedrag, meldt B&W dat niet bij de gemeenteraad, zo staat in Er bovenop.

Behoorlijk chaotisch

Voor diezelfde Perspectiefnota wordt ook uitgegaan van een overschot bij grondexploitaties, terwijl er veel onzeker is. Er is gerekend met het meest gunstige scenario. Dat wordt niet gemeld aan de gemeenteraad. Opvallend hierbij is dat accountants tussen 2009 en 2012 herhaaldelijk hebben aangedrongen op duidelijkheid. “Financieel administratief is het momenteel behoorlijk chaotisch/ondoorzichtig”, schrijven de doorgaans toch omzichtig formulerende financiële experts. Maar ook met die kanttekeningen hebben college en ambtelijke organisatie niets gedaan.

Over de plus-minfout over de vrije ruimte in de concernreserve is de commissie duidelijk. Die fout is gemaakt door een ambtenaar, die vervolgens niet is gecontroleerd door een direct leidinggevende. Maar over die fout is wel direct juist en volledig gecommuniceerd met de gemeenteraad.

Complexe materie

jan-jaap-de-haan

Jan-Jaap de Haan

Anders ligt dat bij het oormerken van een miljoen euro om rijksbezuinigingen op te vangen, stelt de commissie. Dat was een vraag van de gemeenteraad. Maar dat geld is nooit geoormerkt. Raadsbesluiten met financiële gevolgen worden door het college onvoldoende verwerkt in de begrotingen. En in dit geval concludeert de onderzoekscommissie dat wethouders Jan-Jaap de Haan (Cultuur, Werk en Inkomen) en Robert Strijk (Financiën, Bereikbaarheid en Economie) relevante financiële informatie niet hebben gedeeld met de raad.

Die laatste actie is vaak een politieke doodzonde. Maar hier is

Robert Strijk, wethouder

Robert Strijk foto: Sanneke Visser

de materie zo complex dat het maar de vraag is of wethouders daadwerkelijk moeten vertrekken. Bovendien is het de vraag of het bedrag van ‘1 miljoen euro’ daarvoor hoog genoeg is.

Cultuur veranderen?

Zorgelijker is het gebrek aan lerend vermogen. Want je kunt best het boetekleed aantrekken. Maar als elke vijf jaar wordt geconstateerd dat er in Leiden financieel veel mis gaat, is het misschien ook tijd om de cultuur binnen de ambtelijke organisatie te veranderen. Daarvoor zijn de concerncontroller en de algemeen directeur/gemeentesecretaris de aangewezen personen. En zij moeten worden aangestuurd door het college van B&W dat bestuurlijk verantwoordelijk is. Commissievoorzitter Van Ette hoopt dat we met de komst van een nieuwe concerncontroller en een gemeentelijke reorganisatie daadwerkelijk mogen hopen op zorgvuldiger omgaan met gemeenschapsgeld.

En anders onderzoeken we het over vijf jaar weer.

Nieuwsbrief

Ontvang wekelijks de beste artikelen