13 juni, 2013

Stad & Politiek

Voor politici en beleidsmakers is het een icoon: de Atlas voor Gemeenten. Daarin worden ’s lands vijftig grootste gemeenten genadeloos langs de meetlat gelegd. En Leiden, 22ste gemeente in inwonertal, scoort heel behoorlijk met een 11de plaats op de ‘woonaantrekkelijkheidsindex’. Vooral slim cultuurbeleid zou de stad hoger op het lijstje kunnen krijgen, zegt Clemens van Woerkens, die behalve één van de samenstellers van de Atlas voor Gemeenten ook Leidenaar is.

De Atlas voor Gemeenten bevat twee indexen: de woonaantrekkelijkheidsindex en de sociaal-economische index. Bij de eerste gaat het erom hoe graag mensen in een gemeente zouden willen wonen. De tweede is een kwalitatieve analyse van arbeidsmarkt, werkgelegenheid en lokale economie. Op dat lijstje staat Leiden op de negende plaats.

Laag op veiligheid

Om tot die woonaantrekkelijkheidsindex te komen, wegen de makers van de Atlas een aantal

oude rijn binnenstad

De historische binnenstad is een van de redenen dat Leiden hoog scoort op de ‘Woonaantrekkelijkheidsindex’

gegevens. Bereikbaarheid van banen bijvoorbeeld, per auto en OV. Maar ook: cultureel aanbod, veiligheid, nabijheid natuurgebieden, percentage koopwoningen, culinair aanbod en de aanwezigheid van de universiteit en het percentage vooroorlogse woningen. Dit alles afgeleid uit het feitelijke gedrag van huishoudens.

Op dat lijstje scoort Leiden dus die elfde plek. Amsterdam staat bovenaan, maar ook Alphen aan den Rijn en Leidschendam-Voorburg staan boven Leiden. Het is allemaal te verklaren. Leiden staat relatief laag op het lijstje veilige steden (35ste) en ook de bereikbaarheid van banen (18de) laat te wensen over. Leiden dankt zijn hoge positie aan de aanwezigheid van de historische binnenstad, de universiteit en een goed cultureel en culinair aanbod.

Onderling verband

“Veel zaken hebben een onderling verband. Het percentage koopwoningen in de stad is niet heel hoog”, verklaart Van Woerkens. “En dat werkt bijvoorbeeld door in de samenstelling van de bevolking, die weer doorwerkt in de werkloosheid en die is op haar beurt weer van invloed op de

misdaad handboeien veiligheid

Op het gebied van veiligheid gaat het in Leiden de goede kant op.

veiligheid. En dan hebben we het niet over fietsendiefstal maar over geweldsmisdrijven en vernielingen. Maar het aantal koopwoningen is niet snel met beleid te veranderen. Trouwens: op het gebied van veiligheid lijkt Leiden op de goede weg te zijn.”

Clemens van Woerkens studeerde experimentele natuurkunde in Leiden. Promoveerde. Maar hij wilde uiteindelijk niet ‘monomaan met natuurkunde bezig zijn’. “Want dat is nodig als je in dat vakgebied iets wil bereiken.” Hij ging werken bij sociaal-economisch onderzoeksbureau Nyfer en startte eind 2003 samen met Gerard Marlet de Atlas voor Gemeenten. Alle betrokkenen werken meestal vanuit huis. Van Woerkens zelf dus vanuit Leiden. “Natuurlijk vraag ik me wel eens af waarop Leiden zich kan verbeteren.”

Beperkte invloed

Want dat is natuurlijk de grote vraag: wat kan de gemeente Leiden doen om hoger te scoren op de woonaantrekkelijkheidsindex? Economische omstandigheden zijn voor een belangrijk deel regionaal bepaald en laten zich niet door de gemeente sturen, of in ieder geval niet op korte termijn. De invloed van gemeenten op bereikbaarheid van banen is beperkt, vertelt Van Woerkens. “Minder files door de economische crisis hebben vooral het noorden van de Randstad winst opgeleverd. Ook op de A4 zijn de files fors verminderd, maar Haarlemmermeer en Alphen aan den Rijn blijken daar meer van te profiteren dan Leiden.”

En ook de nabijheid van natuurgebieden (44ste) valt nauwelijks door gemeentelijk beleid te beïnvloeden. “Een eventueel Singelpark zou wel meetellen, maar per saldo komt er niet veel meer groen bij.”

Divers cultureel aanbod

Wél te beïnvloeden zijn: het culturele aanbod en het culinaire aanbod. Van Woerkens: “Leiden scoort bovengemiddeld in het aantal 15-29 jarigen als percentage van de bevolking. Een logisch gevolg van de aanwezigheid van de universiteit. Wil je dat veel hoogopgeleiden na hun studie in de

bar en boos cultuur muziek

Er zijn al veel initiatieven om het culturele leven te verbreden. Hier Suis la Lune in Bar en Boos. Foto: wot nxt

stad blijven wonen, dan is een divers cultureel aanbod veel belangrijker dan het aanbod van musea, zo blijkt uit ons onderzoek.” Hij wijst met name naar het muziekaanbod. “Idealiter loopt iemand vrijdagavond of in het weekend de stad in met in zijn achterhoofd een aantal mogelijkheden om die avond een concert of andere cultuur te kunnen gaan bezoeken. De jazz in De Twee Spieghels, de concerten in de Tuinzaal of Bar en Boos laten zien dat de gemeente niet altijd het voortouw hoeft te nemen. De gemeente zou kunnen kijken op welke manieren ze initiatieven vanuit de stad zelf kan stimuleren of versterken en daarmee met relatief weinig middelen de omvang en diversiteit van het aanbod vergroten.”

Leiden scoort wel goed met zijn evenementen. Maar het nadeel daarvan is dat deze geen structureel aanbod vormen. Daarnaast kunnen evenementen ook een bron van overlast zijn, stelt Van Woerkens.

'Meer dan de winkels gaan de restaurants en cafés bepalen of mensen graag in de stad verblijven'

Ook belangrijk om mensen in de stad te houden is een breed en kwalitatief hoogstaand culinair aanbod (nu 16de plaats). “Meer dan de winkels gaan de restaurants en cafés bepalen of mensen graag in de stad verblijven. De ervaring van uit eten koop je niet via internet. Weet je via cultuur koopkrachtige jongeren aan de stad te binden, dan kan dat weer leiden tot een groter en diverser culinair aanbod, waardoor de aantrekkingskracht nog verder wordt versterkt.”

Huurwoningen in vrije sector

Goed voor een hogere score op woonaantrekkelijkheid zijn meer koopwoningen. Maar om die net afgestudeerde jongeren hier te houden, pleit Van Woerkens juist voor meer huurwoningen in de vrije sector. “Als je studenten direct na hun studie – als ze hun eerste echte baan vinden maar niet in aanmerking komen voor sociale huur en nog geen hypotheek kunnen krijgen – aan de stad weet te binden, dan hou je een in potentie kapitaalkrachtige groep in Leiden. Daar zullen woningcorporaties en gemeente de handen ineen moeten slaan.”

Singelpark

Dan toch nog even het Singelpark. Draagt dat bij aan een grotere woonaantrekkelijkheid? Van Woerkens verwacht van niet. “Het gaat vooral om verbinden van bestaande stukken groen. Je moet

Singelpark Zoeterwoudsesingel Plantsoen

Het Plantsoen gaat deel uitmaken van het Singelpark. Maar zet het Singelpark Leiden ‘op de kaart’? Foto gemeente

ook bedenken wat je verliest met de aanleg van een pad door het groen. Begraafplaats Groenesteeg is nu een oase van rust. Als daar een pad doorheen gaat lopen verlies je dat karakter. Bovendien creëer je situaties als in het Plantsoen, waar jongeren blijven hangen en overlast kunnen veroorzaken. Ook dat zul je in de overwegingen moeten meenemen. Het beschikbare bedrag volledig gebruiken om meer groen te realiseren kan wellicht meer opleveren dan het verbinden van bestaande stukken groen.”

En ten slotte, zegt Van Woerkens: “Het Singelpark moet Leiden op de kaart zetten, is het argument. Maar er is al een Nederlandse stad met een singelpark. En geniet die stad bekendheid vanwege dat park?” Hij doelt op het Zocherpark in Utrecht.

'Als je Leiden echt ‘op de kaart’ wil krijgen, moet je iets met die prachtige grachten'

De mede-samensteller van de Atlas voor Gemeenten pleit ervoor om veel meer de Leidse grachten te promoten. “Bezoekers gaan voor grachten naar Amsterdam, Delft en Gouda. Leiden zet nu vooral in op musea. Maar als je Leiden echt ‘op de kaart’ wil krijgen, moet je iets met die prachtige grachten. Buitenlandse natuurkundigen die hier op bezoek komen, weten vaak niet wat ze zien en zijn verbaasd dat niet beter bekend is hoeveel moois Leiden op dit gebied te bieden heeft. Zoveel water door de stad en zoveel historische panden. En dat is dus vooral een kwestie van marketing.”

Nieuwsbrief

Ontvang wekelijks de beste artikelen