05 augustus, 2013

Wetenschap & Kennis

In mei werd in Leiden-Noord de grootste brede school van Nederland geopend, genaamd Het Gebouw. Maar liefst drie basisscholen delen één gebouw met onder andere een peuterspeelzaal, buitenschoolse opvang, bibliotheek, consultatiebureau, maatschappelijk werk en GGD. Het Gebouw moet de ontwikkelingskansen van kinderen vergroten en de segregatie in de wijk tegengaan. Al blijkt dat laatste in de praktijk niet makkelijk.

Het begrip ‘brede school’ waait midden jaren negentig vanuit Zweden en Groot-Brittannië over naar Nederland. Grote steden als Rotterdam en Groningen gaan er direct enthousiast mee aan de slag en in 2000 komen de ministeries van OCW en VWS met de nota Brede scholen. De brede school wordt hierin omschreven als een netwerk van onderwijs, welzijn en zorg voor kinderen en hun ouders. Met als gezamenlijk doel: kinderen actief aan de samenleving te laten deelnemen, een goede dagindeling te bieden, achterstanden van kinderen weg te werken en hun sociale competenties te vergroten. Oftewel: scholen en andere partijen die zich bezighouden met opgroeiende kinderen (bijvoorbeeld de bibliotheek, kinderopvang en sportverenigingen) moeten zich verenigen in één samenwerkingsverband, om de ontwikkelingskansen van kinderen te vergroten. Inmiddels zijn er zo’n 2500 brede scholen in Nederland.

 

Geschiedenis het gebouw

Leegloop

Ook de gemeente Leiden is eind vorige eeuw gecharmeerd van het concept en ziet een brede school voor zich in de wijk Leiden-Noord (Noorderkwartier, Groenoord en De Kooi). Een wijk waar de basisscholen een oppepper kunnen gebruiken, omdat er sprake is van onderwijsachterstanden en leegloop. Steeds meer ouders schrijven hun kind in op scholen buiten de wijk, waardoor scholen in Leiden-Noord hun deuren moeten sluiten.

Openbare basisschool De Viersprong is een van de drie overgebleven scholen en sinds tien weken naar volle tevredenheid gevestigd in Het Gebouw. Volgens directeur Guillermo Holman is niet alleen de leegloop de aanjager van de brede school geweest: “De verschillende instanties in de wijk op het gebied van onderwijs, zorg en welzijn werkten langs elkaar heen. Terwijl de problematiek en achterstand van veel leerlingen juist vroeg om een betere combinatie van zorg en onderwijs. Er was dus behoefte aan meer samenwerking.”

Zwarte en witte scholen

Maar de gemeente had nóg een specifiek doel met de brede school in Leiden-Noord: het wegwerken van bijna 50 jaar segregatie. Destijds een hot topic in de politiek. ‘Zwarte’ en ‘witte’ scholen waren onwenselijk en dienden te worden gemengd. En hoe kan dit beter dan door ze samen te smelten tot één grote school?
Leiden-Noord is van oudsher een arbeiderswijk, met relatief goedkope woningen. Dus geen wonder dat er in de jaren zestig en zeventig veel gastarbeiders met hun gezin neerstreken. Dit zorgde direct voor strubbelingen en de zogenoemde auto- en allochtonen zijn eigenlijk nooit dichter tot elkaar gekomen.

Holman: “Ze hebben altijd langs elkaar heen geleefd. De peuterspeelzaal, de basisschool en veel andere voorzieningen waren gescheiden in ‘zwart’ en ‘wit’.” Zelfs de voetbalvereniging van de wijk, Roodenburg, besloot zijn Nederlandse en Marokkaanse leden apart van elkaar te laten spelen, omdat spanningen tussen de twee groepen te hoog opliepen. De Nederlanders speelden op zaterdag, de Marokkanen op zondag. “Segregatie om integratie te bevorderen”, legde de toenmalige voorzitter uit.

Ambassadeurs

Deze oneliner is inmiddels ook van toepassing op de Brede School Leiden Noord. Want hoewel het aanvankelijk dus de bedoeling was dat de drie basisscholen, waarvan twee zwart en een wit, samen zouden opgaan in één Brede School, bleek dit uiteindelijk een brug te ver. Protest van zowel de schoolbesturen als ouders deed de gemeente besluiten de drie scholen gescheiden van elkaar op te nemen in Het Gebouw, met behoud van hun eigen identiteit. Zo zitten ze samen, maar toch apart.

Holman (zijn school is een van de twee zwarte): “Nog steeds wachten de ouders apart van elkaar hun kinderen op aan weerszijden van het grote, gezamenlijke schoolplein. Maar nu zien ze elkaar tenminste staan. Dat is al een stap in de goede richting.”

De verdere integratie zal vooral van hun kinderen moeten komen, denkt hij. “Die spelen nu samen op hetzelfde schoolplein en ontmoeten elkaar tijdens ons gezamenlijke buitenschoolse programma, zoals de huiswerkklas of sport- en culturele activiteiten.” Hij hoopt dat zij straks naar hun ouders toe fungeren als een soort ambassadeurs. Dat ze thuis enthousiast vertellen over hun leuke schoolgenootjes en dat zo het wederzijds respect zal groeien. “Beste vrienden hoeven ze van mij niet te worden, maar respect voor elkaar vind ik wel belangrijk. En daar valt nog veel te halen. Onbekend maakt onbemind, dus het is goed dat ze elkaar hier al jong ontmoeten en leren kennen.”

Vrijheid van onderwijs

Holmans ideaal is uiteindelijk toch die grote, openbare gemengde basisschool die de gemeente oorspronkelijk voor ogen had. Maar dat is volgens hem voorlopig niet haalbaar. Of misschien zelfs nooit. “Sowieso is er alweer een andere politieke wind gaan waaien. Er wordt nu niet meer gekeken naar wit, zwart of gemengd, maar alleen naar de leerprestaties en kwaliteit van een school.”

En de Nederlandse vrijheid van onderwijs zit in de weg. Het recht op grond waarvan iedereen een school mag oprichten op welke religieuze, politieke of onderwijskundige grondslag dan ook. En daarbij het recht van ouders om in vrijheid te kiezen tussen deze verschillende scholen.

“Een christelijke school vraagt ouders bijvoorbeeld de christelijke identiteit te onderschrijven, wat veel islamitische ouders ervan zal weerhouden hun kinderen daar op school te doen. Die kiezen dan liever voor een openbare school. En hoe meer islamitische kinderen naar deze openbare school gaan, hoe meer ‘witte’ ouders zullen kiezen voor de christelijke school. Ook niet-religieuze ouders. Zo begint en blijft die scheiding tussen ‘zwart’ en ‘wit’. Zie daar maar eens spontaan uit te komen.”

Maar ook al voldoet de Brede School Leiden Noord (nog) niet helemaal aan zijn ideaalbeeld, toch is hij er blij mee. “Er hangt hier een positieve, vernieuwende energie. En de korte lijntjes met organisaties als JES Rijnland, Libertas en het Centrum Jeugd en Gezin zijn fijn. Samen zetten we ons in voor de toekomst van de kinderen in Het Gebouw. Je staat er als school niet meer alleen voor.”

Of het nou een volledig ‘gemengde’ toekomst is of niet, aan onderwijs, zorg en welzijn zal het de kinderen in Leiden-Noord dus in ieder geval niet ontbreken. Als het aan de professionals van Het Gebouw ligt zijn ze straks allemaal hoger opgeleid, gezonder, socialer en gelukkiger. Toch een goede voedingsbodem voor integratie, zou je denken.

Nieuwsbrief

Ontvang wekelijks de beste artikelen