01 februari, 2014

Wetenschap & Kennis

Een eerste stap naar een nieuw, volwaardig onderzoeksveld. Dat moet het Institute for Chemical Immunology zijn. Het samenwerkingsverband tussen onderzoeksgroepen uit Leiden, Amsterdam, Utrecht en Nijmegen kreeg begin dit jaar een Zwaartekrachtsubsidie van 27,6 miljoen euro om dit te gaan realiseren. Hoofdaanvrager en Leids hoogleraar immunologie Jacques Neefjes vertelt wat hun plannen daarmee zijn. Door: Marieke Epping.

“Chemische immunologie wil eigenlijk zeggen dat we de chemie en de immunologie gaan integreren tot een nieuw onderzoeksgebied,” steekt Neefjes van wal. Als hoogleraar immunologie is hij aan zowel de Universiteit Leiden als het Nederlands Kankerinstituut/Antonie van Leeuwenhoek in Amsterdam verbonden. “Die integratie werkt twee kanten op. Chemici kunnen ontzettend veel stoffen en moleculen maken, maar welke? En immunologen, die onderzoek doen naar het afweersysteem, willen vaak veel stoffen in het lichaam meten, of juist met bepaalde moleculen het afweersysteem manipuleren, maar hoe? De ene partij heeft het antwoord voor de andere.”

Gemiste kansen

“Chemie en immunologie bestaan nu naast elkaar, maar eigenlijk hebben de twee velden elkaar altijd nodig voor de translatie van ontdekkingen naar de kliniek,” legt Neefjes uit. “Om bijvoorbeeld je immunologische ontdekking te vertalen naar een klinische toepassing, heb je altijd chemie nodig.” Hij en collega-aanvrager Hermen Overkleeft, hoogleraar Bio-organische Synthese, kenden elkaar al van eerdere samenwerking, waarin Overkleefts chemische kennis samen ging met Neefjes’ immunologie. “Doordat de twee velden nu naast elkaar bestaan en er nauwelijks interacties zijn, worden volgens ons veel kansen gemist. Wij wilden daarom een consortium oprichten, waarin onderzoeksgroepen uit beide velden elkaar leren kennen, vertrouwen en samen aan projecten gaan werken. En het uiteindelijke doel is natuurlijk dingen te vinden die klinisch toepasbaar zijn.”

Zwaartekracht

Sjaak Neefjes

Sjaak Neefjes

Overkleeft en Neefjes vonden nog meer partners die zich bij het consortium wilden aansluiten: ook een onderzoeksgroep van het Radboud UMC, twee groepen van de Universiteit Utrecht en nog een tweede groep van het NKI werken mee aan het Institute for Chemical Immunology (ICI). Een combinatie van niet de minste spelers op het gebied van chemie en immunologie. Dat vond ook de Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO), die het ICI daarom steunt met een Zwaartekrachtsubsidie van 27,6 miljoen euro.

Het Zwaartekrachtprogramma is erop gericht om onderzoeksconsortia van excellente wetenschappers te steunen, zodat hun onderzoek tot de wereldtop kan horen en een internationale doorbraak kan opleveren. In opdracht van het ministerie van OCW, die ook het geld ter beschikking stelt, selecteert een speciale internationale commissie van NWO welke projecten een subsidie krijgen. Elke Nederlandse universiteit mag maximaal vier consortia voordragen, die uiteindelijk kans maken op een subsidie voor ten hoogste tien jaar.

De subsidie biedt het nieuwe instituut veel mogelijkheden. Neefjes: “Met deze subsidie kunnen we een onderwijsprogramma in de Chemische Immunologie opzetten, met allerlei cursussen voor onderzoekers in één van de twee velden. Met zo’n onderwijsprogramma kunnen we mensen met elkaar in contact brengen en interacties en samenwerkingen laten ontstaan.” Ook gaat het consortium inzetten op onderzoeksprojecten waarin de chemie en de immunologie al zijn geïntegreerd. “We kunnen met de subsidie promotietrajecten gaan financieren,” zegt Neefjes. “Dit worden dan gekoppelde promotieplaatsen, waarbij een chemicus en een immunoloog aan hetzelfde onderzoek werken.

Leidse aanvraag

Volgens Neefjes zit er wel een duidelijke Leidse component in het consortium. “Hermen (Overkleeft – red.) en ik als initiatiefnemers zijn natuurlijk verbonden aan de Leidse universiteit. Ik denk ook wel dat zijn onderzoeksgroep het centrum wordt voor de chemie-ontwikkelingen binnen de Chemische Immunologie. Bovendien zijn de verschillende deelnemende onderzoeksgroepen in het LUMC, gericht op auto-immuunziekten zoals reuma maar ook op de immunologie van kanker, zeer sterk,” aldus Neefjes. “En het is uiteindelijk natuurlijk een Leidse aanvraag geweest: de Universiteit Leiden heeft ons consortium voorgedragen voor die Zwaartekrachtsubsidie.”

Duidelijke Leidse component !

Pijplijn naar de kliniek

De toekomst voor de Chemische Immunologie ziet Neefjes rooskleurig in: “Over tien jaar is dit een nieuw, levensvatbaar onderzoeksgebied, als het aan ons ligt. En daar verwacht ik heel veel van. Niet alleen dat het een nieuw veld is, maar vooral de vertaalslag naar de kliniek.” Volgens hem is de start van het ICI niet alleen interessant voor de wetenschap. “Ik denk eerlijk gezegd dat ook patiëntenorganisaties zoals het Reumafonds, Diabetesfonds of KWF, de ontwikkeling van dit veld heel interessant vinden, want we creëren eigenlijk een soort pijplijn om van vindingen in het lab via de chemie naar klinische toepassingen te gaan. Dat is wat ze graag willen, maar wat tot nu toe makkelijker uitgesproken dan gedaan kon worden. Chemische immunologie zou daar wel eens verandering in kunnen brengen.”

Nieuwsbrief

Ontvang wekelijks de beste artikelen