24 juli, 2014

Wetenschap & Kennis

Onze stad krijgt in 2015 een taalmuseum. Het bestuur van dit kersverse museum presenteert eind september haar plannen, maar 6server.nl/leiden kreeg alvast een voorproefje. We spraken met met Erik Schilp die samen met Leidse wetenschappers het museumconcept ontwikkelt.

“Taal is zoveel meer dan spelling en grammatica”, zegt Erik Schilp. “Hoe beïnvloed je anderen met taal? Hoe leren we talen? En hebben dieren ook talen? Zulke vragen komen in het museum aan bod. Daarnaast kijken we naar de diversiteit aan taal- en schriftsystemen in de wereld en naar de manier waarop die door de tijd heen veranderen. Verder behandelen we onderwerpen als doventalen, dialecten, publieke debatten en censuur. Taal is bijzonder, omdat het een van de weinige dingen is die alle mensen met elkaar verbindt: iedereen spreekt minstens één taal.”

Internationale trend

Verwacht geen museum in de traditionele zin van het woord. Het taalmuseum wordt geen gebouw vol voorwerpen in vitrines, maar een museum dat door de hele stad is verspreid. Er komen kleine presentaties in publieke ruimtes zoals universitaire gebouwen, de bibliotheek, het station of de straat. Dat concept past volgens Schilp binnen een internationale trend waarin musea niet langer gebonden zijn aan een eigen gebouw, maar waarin ze hun publiek opzoeken op locaties waar sowieso al veel mensen komen. Met een duur schilderij dat klimaatbeheersing en beveiliging vereist kan dat lastig zijn, maar een onderwerp als taal leent zich volgens Schilp prima voor de vernieuwende aanpak. “Bovendien is taal echt van de mensen zelf”, zegt Schilp. “Als je dat achter een voordeur en een kassa zet, wordt het veel minder toegankelijk.”

'Bij politici moet je soms dus tussen de regels door lezen'

Het museum groeit vanaf 2015 ieder jaar met een aantal presentaties rond een thema. Het eerste thema is Wat zeg je? en gaat over taal en betekenis. Binnen dat thema is onder meer aandacht voor de taal van politici. “Zij zeggen niet altijd wat ze denken”, weet Schilp. “Dat merkte je bijvoorbeeld toen de Tweede Kamer bijeenkwam rond de vliegramp in Oekraïne. Omdat Rutte onze mensen zo snel mogelijk terug wilde halen, ging hij niet in op de schuldvraag. Hij zei: Ik heb een indringend gesprek gehad, terwijl iedereen wist dat hij boos was. Bij politici moet je soms dus tussen de regels door lezen. Zulke voorbeelden van opmerkelijk taalgebruik kunnen we mooi illustreren met audiofragmenten.”

Verhalen en vertalen

TAAL-museum-beeld-1Bij het taalmuseum hoort ook een app voor taal in de openbare ruimte, want taal is overal. Als je bijvoorbeeld langs de Coeliekerk loopt, zie je de Latijnse tekst Hic Domus Dei est et Porta Coeli op de gevel. De app geeft dan de vertaling: Dit is het huis van God en de poort naar de hemel. Schilp wil hetzelfde met straatnamen doen. “Daar schuilen vaak ook verhalen achter die de moeite waard zijn.”

Verder komt er een jaarlijks terugkerend festival. Vier dagen lang gonst Leiden dan van de lezingen, workshops, taalspelletjes, vertaalcompetities, debatten, muziekoptredens en verhalen van taalstudenten die middelbare scholieren vertellen over hun studie. Kinderen kunnen bijvoorbeeld kleitabletten met spijkerschrift maken en er is een markt met bedrijven en organisaties die zich met taal bezighouden. Ieder jaar opent een gerenommeerde taalwetenschapper het festival met een lezing en sluit iemand van buiten de wetenschap die veel met taal bezig is het festival af.

Smultronställe

Als bezoeker krijgt je een actieve rol in het museum en dat begint al bij de promotiecampagne. “We stellen mensen vragen als: Wat is het mooiste woord in jouw taal? We combineren hun antwoorden met fotoportretten tot promotiemateriaal”, vertelt Schilp. “In het museum vragen we je bijvoorbeeld om vertalingen te bedenken voor woorden die in het Nederlands niet voorkomen. Het Zweeds kent het woord smultronställe. Letterlijk vertaald is dat een plaats waar wilde aardbeien groeien, maar eigenlijk gaat het om een plaats waar je heel gelukkig bent en die alleen jij kent. Verzin daar maar een mooi Nederlands woord voor!”

De voorbereidingen voor het taalmuseum zijn momenteel in volle gang. “We bespreken nu welke onderwerpen we in de presentaties willen opnemen en beslissen daarna waar we de presentaties onderbrengen”, zegt Schilp. “Op maandag 29 september lichten wij onze plannen verder toe en daarbij mag iedereen aanwezig zijn.”

Vorige artikel

Nieuwsbrief

Ontvang wekelijks de beste artikelen