09 april, 2014

Wetenschap & Kennis

U heeft er waarschijnlijk nog nooit van gehoord, maar onder bètawetenschappers in binnen- én buitenland is het een begrip: het Lorentz Center. Dit centrum op het Bio Science Park in Leiden organiseert workshops over uiteenlopende onderwerpen als klimaatverandering, evolutie en het heelal. ”Wij willen met onze workshops de mensen dicht bij elkaar brengen, zodat ze samen onderzoek gaan doen”, vertelt hoogleraar toegepaste analyse Arjen Doelman, directeur van het Lorentz Center. Iedere week loopt in zijn centrum de internationale top van een bepaald vakgebied rond.

In de jaren ’90 wilden drie hoogleraren samen een bezoekerscentrum realiseren naar een voorbeeld waarmee ze in Amerika kennis hadden gemaakt. Het idee was in Nederland een centrum op te richten waar wetenschappers voor langere tijd, bijvoorbeeld zes maanden of zelfs een jaar, naar toe zouden komen om aan hun onderzoek te werken. De Universiteit Leiden stelde de drie hoogleraren een verdieping in het Oortgebouw ter beschikking om hun plan vorm te geven. Het initiatief kreeg vanaf het begin financiële steun van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO), maar beschikte over onvoldoende middelen om wetenschappers voor langere tijd in Leiden te laten verblijven en hun salaris te betalen. En dat pakte goed uit. Want door dit geldgebrek werd het Lorentz Center een plaats waar onderzoekers elkaar ontmoeten in afzonderlijke interactieve workshops. ”Achteraf was dat een schot in de roos”, zegt Doelman. ”De moderne wetenschapper heeft tegenwoordig een veel te druk leven om voor zo’n lange tijd naar Nederland te komen, maar een week voor een workshop lukt wel.”

Huiskameratmosfeer

Workshop Jointly Designing a Data Fairport. Foto: esciencecenter.nl

Wetenschappers komen graag naar het Lorentz Center. ‘Het is behoorlijk prestigieus als je voorstel voor een workshop wordt goedgekeurd’, zegt hoogleraar Barend Mons van het Netherlands Bioinformatics Center. Hij organiseerde samen met een Britse scheikundige de workshop Jointly designing a data FAIRPORT. In deze workshop werd naast het programma veel tijd vrijgehouden waarin deelnemers met elkaar konden overleggen over hun onderzoek en de problemen die ze daarbij tegenkomen. ‘Het is belangrijk een soort huiskameratmosfeer te creëren, zodat de deelnemers zich thuis voelen’, aldus Doelman. Hier vloeit gemeenschappelijk onderzoek uit voort. ‘De onderzoekers ervaren deze tijd voor discussie als zeer waardevol’, vertelt Henriëtte Jensenius, wetenschappelijk manager van het centrum. ‘Investeren in een goede koffiemachine is hiervoor écht belangrijk’, lacht ze.

Huiskamer in het Lorentz Center.

Huiskamer in het Lorentz Center.

Naast een huiselijke omgeving, biedt het Lorentz Center een eigen kantoorruimte aan iedere deelnemer van een workshop. ‘Zo kan iedereen zich terugtrekken en aan zijn eigen onderzoek werken, terwijl collega’s die kunnen helpen in de buurt zijn’, zegt universitair docent natuur- en sterrenkunde Wouter Roos van de Vrije Universiteit. Hij organiseerde in februari de workshop Form and Function of Protein Nanoshells. Hij vindt de maximale capaciteit van 55 deelnemers wel een nadeel. Maar expliciet doel van het Lorentz Center is dat iedere deelnemer van een workshop iedere andere deelnemer heeft gesproken. En dat gaat bij grotere aantallen deelnemers niet.

Interdisciplinair

posterPeter van Bodegom, systeemecoloog aan de Vrije Universiteit, vindt juist de contacten belangrijk die tijdens de kleinschalige workshops worden gelegd. De deelnemers aan zijn workshop over de effecten van extreme klimaatveranderingen op ecosystemen werken nu aan een gezamenlijk onderzoek. ‘We denken steeds meer dat niet de gemiddelde opwarming van de aarde, maar juist extremen zoals erge droogte, overstromingen of extreme hitte voor omslagpunten in ecosystemen zorgen. Hierdoor gaan ze anders functioneren’, vertelt hij. In de Lorentz-workshop analyseerden klimaatonderzoekers data over de temperaturen van verschillende soorten oppervlakten. Vervolgens bediscussieerden zij wat de resultaten betekenen voor hun ideeën over omslagpunten en wat ze opleveren voor verder onderzoek.

Het Lorentz Center wil graag groeien, zodat het workshopaanbod kan worden verbreed. Zo zal er in de toekomst meer plaats zijn voor alfavakken. Dat er al verschillende gebieden samenkomen in het centrum en er interdisciplinair onderzoek kan worden gedaan is volgens Jensenius voor een deel te danken aan het feit dat Nederland zo klein is. ‘We profiteren van de schaal van ons land. Nederland is, ook wat betreft de wetenschap, zo klein dat bepaalde vakgebieden wel samen móeten werken’, stelt de directeur. ‘Het concept van het Lorentz centrum is zo uniek en geliefd, dat het centrum ongetwijfeld zal blijven groeien.’

Nieuwsbrief

Ontvang wekelijks de beste artikelen