01 mei, 2014

Wetenschap & Kennis

Zondag herdenken we de doden, maar wat zijn eigenlijk de belangrijkste gebeurtenissen die in Leiden plaatsvonden tijdens de Tweede Wereldoorlog? Leiden.nu sprak met Buck Goudriaan, auteur van meerdere boeken over Leiden in de oorlogstijd, en vroeg hem wat iedere Leidenaar over de oorlog móet weten. Door: Francien Yntema

Misplaatst bombardement

Wie station Leiden Centraal uitloopt en naar rechts kijkt, ziet direct een erfstuk uit het staartje van de Tweede Wereldoorlog. Tussen het station en de Morssingel staan nu flatgebouwen, maar vroeger lag daar de Haverzakbuurt. In de laatste oorlogsjaren hadden de Duitsers bij het station V2-raketten neergezet om de Engelsen aan te vallen. In een poging de raketten onschadelijk te maken, dropten de Engelsen op 10 en 11 mei 1944 bommen boven Leiden. De bommen misten hun doel en kwamen terecht in de dichtbevolkte Haverzakbuurt. Bij deze bombardementen vielen zeker 55 doden.

Leiden aan het front

In de begindagen van de oorlog lag Leiden aan het front. Nederland was in eerste instantie neutraal, maar op 10 mei 1940 vielen de Duitsers onverwacht ons land binnen. Via een luchtaanval wilden zij de vliegvelden Ypenburg, Ockenburg en Valkenburg veroveren en vervolgens het regeringscentrum in Den Haag bezetten. Op weg naar vliegveld Valkenburg kwamen de Duitsers over Leiden aanvliegen en een deel van de parachutisten kwam per ongeluk in de Leidse Singel terecht. Na vijf dagen vechten werd Nederland bezet.

Weg met de Joodse hoogleraren

Joodse mensen horen niet thuis aan de universiteit, zo vonden de Duitsers. Op 23 november weeshuis1940 ontvingen alle Joodse medewerkers van de Universiteit Leiden een brief met daarin de mededeling dat zij per direct van hun functie waren ontheven. Drie dagen later sprak professor Rudolph Cleveringa, indertijd decaan van de faculteit rechtsgeleerdheid, een rede uit waarin hij protesteerde tegen het ontslag van zijn Joodse collega’s. Cleveringa werd opgepakt en gevangen gehouden, maar kon zijn werk na de oorlog voortzetten. Sinds 1970 benoemt de Universiteit Leiden jaarlijks een Cleveringa-hoogleraar, die traditiegetrouw rond 26 november een rede uitspreekt.

Opgepakte weeskinderen

Tot slot is de ontruiming van het Joodse weeshuis noemenswaardig. Het weeshuis was sinds 1929 gevestigd aan de Roodenburgerstraat 1 en ving vanaf 1938 ook Joodse kinderen uit Duitsland op. Sinds het begin van de Jodenvervolging bestond de dreiging van een ontruiming, maar de directeur van het weeshuis wilde de kinderen bij elkaar houden. Op aanbiedingen van gezinnen waar de kinderen konden onderduiken, ging hij dus niet in. Op 17 maart 1943 gebeurde wat iedereen al vreesde. Het weeshuis werd ontruimd en 51 kinderen en 9 begeleiders werden opgepakt en gedeporteerd. Op drie kinderen na werden ze allemaal omgebracht in Duitse concentratiekampen. Het weeshuis bestaat nog steeds. Het pand is nu in gebruik als gezondheidscentrum.

Nieuwsbrief

Ontvang wekelijks de beste artikelen