11 oktober, 2013

Wetenschap & Kennis

“Vind je het goed om het interview staand te doen?” Die vraag was te verwachten van David van Bodegom, onderzoeker bij Leyden Academy on Vitality and Ageing. Het is één van de tips uit Oud-of-the-box, het project waarmee Van Bodegom en zijn team genomineerd zijn voor de Academische Jaarprijs 2013. Het aanpassen van je leefomgeving zodat je automatisch gezondere keuzes maakt, dat is het doel van de Oud-of-the-box-app. “We hoeven niet ouder te worden, maar we moeten langer fit genoeg zijn om te kunnen doen wat we willen doen.” Door: Marieke Epping.

Afbeelding Ghana“Wij doen heel veel onderzoek naar veroudering, in Nederland maar ook bijvoorbeeld in Ghana en in Japan”, begint Van Bodegom zijn verhaal. “Wanneer je in Ghana echt oude mensen opzoekt, dan zie je dat ze heel anders verouderen dan wij: als je hartfilmpjes van ze maakt, zie je dat ze helemaal geen hart- en vaatziekten hebben. Als je de bloedvaten in hun benen doormeet, hebben ze heel gezonde vaatstelsels en als je bloedonderzoek doet, zie je dat hun bloedsuikerspiegel normaal is, dus dat ze geen suikerziekte hebben. Dat geeft aan dat het mogelijk is om gezonder oud te worden. En dan vraag je je af: wat is dan hun geheim?”

Dezelfde genen, veranderde omgeving

Afbeelding New YorkVolgens Van Bodegom schuilt dat geheim in hun omgeving. In Ghana is het eten niet altijd in overvloed aanwezig, en de mensen zijn de hele dag bezig, ze werken buiten op het land. “Vergelijk dat met onze omgeving: wij zitten bijna de hele dag, en als we op de trein naar huis stappen, worden we op het station gebombardeerd met eten”, aldus Van Bodegom. “En als we dat eten ruiken, dan willen we het ook opeten. Zeker als het vet is of veel suiker bevat. Dat is logisch, zo zijn we geprogrammeerd door de evolutie. Vroeger was het gunstig om weinig te bewegen en veel te eten wanneer het beschikbaar is. Altijd sparen voor een mogelijke hongersnood. Maar die hongersnood komt nu niet meer. Met als gevolg dat we per jaar een halve kilo dikker worden, en alle ouderdomsziekten die daardoor worden veroorzaakt.”

Ons genenpakket is dus nog hetzelfde, maar onze omgeving is totaal veranderd. Verbieden en gebieden helpt niet om ons gedrag aan te passen, er wordt immers al jaren verteld dat we gezonder moeten leven. Wat is dan de oplossing om fitter oud te worden? Van Bodegom: “Ons idee is dat de veranderde omgeving de veroorzaker van het probleem is. Dus dan moet je de omgeving aanpassen zodat je automatisch gezondere keuzes maakt. Het zit in onze genen dat wanneer we een kroket zien, we hem willen opeten. Dus je moet zorgen dat je die kroket niet tegenkomt! En dat is waar Oud-of-the-box bij gaat helpen.”

Minder eten door kleiner bordje

Oud-of-the-box is een digitale weergave van onze omgeving, waarin tips zitten verwerkt die je kunnen helpen om onbewust gezonder te leven. De tips zijn gebaseerd op recente wetenschappelijke bevindingen, bijvoorbeeld dat mensen die eten van kleinere bordjes, tot 22 procent minder eten, terwijl ze net zo voldaan zijn. “Je eet niet tot je voldaan bent,” legt Van Bodegom uit, “maar tot je bord leeg is. Is je bord kleiner, dan eet je dus minder.” De keuken en werkruimte van Oud-of-the-box zijn nu ingericht met tips, laat Van Bodegom zien. Klik je op de bureaustoel, dan staat er dat mensen die meer dan elf uur zitten per dag, 40 procent meer kans hebben om te overlijden. “Ga vaker staan terwijl je werkt, bijvoorbeeld door te werken aan een zit-stabureau. Dan sport je in de tijd van de baas en werk je aan je gezondheid.”

Hij vervolgt: “Veel mensen denken dat veroudering vastligt, terwijl het proces eigenlijk heel flexibel is. Door met de tips uit Oud-of-the-box je omgeving aan te passen, kun je ingrijpen op dat verouderingsproces. Niet om nog ouder te worden, maar om fitter oud te worden. Zodat je langer kunt doen wat je wilt doen.” Volgens Van Bodegom gaat het effect van Oud-of-the-box zelfs nog verder. “Het is niet alleen gezondheidswinst voor de persoon die Oud-of-the-box gebruikt, maar levert ook de samenleving winst op: ruim de helft van de kosten in de gezondheidszorg zijn ouderdom-gerelateerd, of eigenlijk omgeving-gerelateerd volgens ons. Wanneer we tot op latere leeftijd fit blijven, kunnen we dat verminderen.”

Academische Jaarprijs

Het idee voor Oud-of-the-box is genomineerd voor de Academische Jaarprijs 2013. Deze prijs is bedoeld voor de beste vertaling van wetenschappelijk onderzoek naar het brede publiek. Van Bodegom en zijn team hebben nu slechts een proefversie van de app gemaakt. “Wanneer we de Academische Jaarprijs winnen, kunnen we de app gaan uitbreiden. De bedoeling is dat je ook je voortgang kunt gaan bijhouden in een persoonlijk profiel. Bijvoorbeeld: sinds ik kleinere bordjes gebruik, is mijn buikomvang verminderd. Of ik slaap meer uren per nacht, nu de gordijnen op mijn werk open zijn. Hierdoor kan het een spel worden, mensen kunnen elkaar gaan uitdagen: wie zet vandaag de meeste stappen, of wie zit de minste uren?”

In eerste instantie is de doelgroep voor Oud-of-the-box mensen tussen de 50 en 75 jaar. Dat is de leeftijd waarop mensen beginnen te merken dat ze verouderen. Maar iedereen die wil, kan meedoen. “We weten uit Japan, waar in de jaren vijftig van de vorige eeuw de welvaart sterk toenam, dat iedereen die deze vooruitgang meemaakte daar profijt van had. Zelfs mensen van 80 waren gezonder dan mensen van dezelfde leeftijd die tien jaar eerder leefden”, zegt Van Bodegom. “Dus ook op latere leeftijd kun je nog ingrijpen op dat verouderingsproces. Maar hoe jonger je bent, hoe groter het effect.” Hij gaat verder: “Oud-of-the-box kan het grootste nationale verouderingsexperiment worden. Wanneer we alle gegevens van mensen kunnen vergelijken, kunnen we zien hoe flexibel het verouderingsproces is. En kunnen we op een gezonde manier oud worden.”

Nieuwsbrief

Ontvang wekelijks de beste artikelen