18 juni, 2014

Wetenschap & Kennis

Onder uw tuin kunnen zomaar oude beerputten liggen. Aan de Langebrug stuitten archeologen begin april op beerputten uit de 16e en 17e eeuw. De putten waren onderdeel van stenen huizen en bieden een kijkje in het Leidse leven in de Middeleeuwen. Door: Francien Yntema

Beerputten mogen onsmakelijk klinken, maar ze hebben onze voorouders twee eeuwen lang behoed voor nog smeriger taferelen, weet Roos van Oosten. Zij promoveerde begin dit jaar op onderzoek naar beerputten en nam daarbij ook het Leidse poepverwerkingsbedrijf onder de loep. ‘In de 15e eeuw verschenen in veel Nederlandse steden beerputten waarin de stadsbewoners hun uitwerpselen verzamelden. Daardoor werden de steden schoner’, vertelt de onderzoekster.

Open riool

Proefsleuf bij de opgraving aan de Langebrug.

Proefsleuf bij de opgraving aan de Langebrug.

In Leiden raakten de beerputten snel weer uit de gratie. ‘Bijna twee eeuwen eerder dan in de rest van Nederland, moesten de beerputten daar begin 17e eeuw plaats maken voor secreetgoten. Als een open riool vervoerden die goten de uitwerpselen van de huizen naar de grachten. Leiden raakte doordrongen van een putlucht, onder meer doordat het grachtenwater slecht doorstroomt, zegt Van Oosten. ‘In Dordrecht stroomt het water vanwege de getijden vanzelf door de grachten, maar in Leiden staat het stil. Het was dus een beetje dom om fecaliën in de Leidse grachten te lozen.’

Verstandig of niet, economische belangen wonnen het begin 17e eeuw van de hygiëne. In het staartje van de zestiende eeuw ontvluchtten veel gelovigen het zuiden van Nederland. De Leidse lakenfabrikanten wilden de textielwerkers onder hen graag aan het werk zetten, dus de stad moest groeien. Regels rond huizenbouw versoepelden en bouwmeesters zagen hun kans schoon om de beerputten af te schaffen. De bouwmeesters verhuurden namelijk huizen die ze zelf bouwden en draaiden als huismeesters op voor de hoge kosten van het legen van de beerputten. Zij legden dus liever gootjes aan waar ze daarna geen geld meer aan kwijt waren.

Herintroductie

Detailfoto van een beerput aan de Langebrug.

Detailfoto van een beerput aan de Langebrug.

Opvallend genoeg herintroduceerde Leiden de beerput vorige eeuw. ‘In 1927 startte Leiden de aanleg van een rioleringssysteem en daarin werden beerputten verwerkt die een paar huishoudens tegelijk op het riool aansloten’, zegt Van Oosten. ‘In de jaren ’80 raakten die beerputten weer buiten gebruik en kreeg elk huis een privé-aansluiting op de hoofdriolering. Ingenieurs sloegen de putten in en bouwden het riool er dwars doorheen. In voortuinen van jaren ’30 woningen, bijvoorbeeld in de Professorenwijk en aan de Lammenschansweg, liggen die beerputten nog onder de grond.’

Op de locatie aan de Langebrug zet DUWO later dit jaar studentenwoningen neer. ‘Daar waar de fundering de vondsten in de bodem ernstig zou beschadigen, graven archeologen de komende maanden voorwerpen op’, zegt Chrystel Brandenburgh, senior adviseur archeologie bij Erfgoed Leiden. ‘Tot nu toe zijn de resten van de stenen huizen, afvoergootjes en beerputten wonderbaarlijk goed bewaard gebleven. Zeker als je bedenkt dat er zware nieuwbouw bovenop heeft gestaan.’

Wieg van Leiden

Hopelijk leren de opgravingen van de komende maanden ons meer over het ontstaan van Leiden. De archeologen zullen tot een diepte van ongeveer 2 meter graven en Brandenburgh hoopt dat ze daarbij voorwerpen tegenkomen uit de 9e, 10e en 11e eeuw. ‘Zulke voorwerpen bieden meer zicht op het ontstaan van Leiden, want de Langebrug ligt vlakbij de wieg van Leiden, die in de Breestraat stond.’

Nieuwsbrief

Ontvang wekelijks de beste artikelen