29 november, 2013

Wetenschap & Kennis

Als het aan bestuursvoorzitter Jeroen Knigge van ROC Leiden ligt, is zijn school over vijf jaar de beste van Nederland. Die ambitie sprak hij in een eerder interview met Leiden.nu uit. Internetondernemer Huib van Zessen reageerde daarop in een opiniestuk waarin hij een aantal misstanden binnen de school aankaartte. Leiden.nu bracht beide heren samen om te zien hoe de school de hindernissen op weg naar het ‘Cambridge aan de Rijn’ denkt te nemen.

Knigge zetelt op de zesde verdieping van Level. Deze glazen onderwijstempel bij station Leiden Centraal is de nieuwste vestiging van zijn school. Aan de ene kant biedt de ruimte zicht op verschillende verdiepingen van het gebouw, aan de andere kant kijkt hij uit op de grasvlakte voor het LUMC. Daar ziet Knigge het liefst een inspirerend park verschijnen. In een hoek van de ruimte staat een bezem. “Ik veeg de school schoon”, licht Knigge het voorwerp toe. “Van boven naar beneden.” De opschoonactie in zijn organisatie begon in de hoogste bestuurslagen.

Kwaliteit

Dat er wat moet gebeuren staat voor Knigge en Van Zessen buiten discussie. Over de manier waarop, de interpretatie van bepaalde cijfers en de aard en oorzaak van problemen verschillen zij van mening. Zo zijn de cijfers die de onderwijsinspectie eerder deze maand publiceerde voor Knigge geen reden tot zorg. Volgens de inspectie hebben vijf opleidingen van ROC Leiden onvoldoende examenkwaliteit en is één zelfs zeer zwak. “Deze cijfers zeggen niets over de kwaliteit van het onderwijs”, stelt Knigge. “Het onderzoek kijkt alleen of de borging van de examenkwaliteit goed is. En die was bij sommige opleidingen inderdaad niet goed.” Of ROC Leiden opleidingen van onvoldoende kwaliteit heeft, blijft zo in het midden. Wel verzekert Knigge dat hij werkt aan de noodzakelijke kwaliteitsverbetering van het onderwijs.

Ook de cijfers van SBB (Samenwerking Beroepsonderwijs Bedrijfsleven) over de kansen op de arbeidsmarkt laten Knigge genuanceerd koud. Voor Van Zessen zijn zij reden om te stellen dat het ROC Leiden opleidingen biedt die vooral opleiden tot werkloosheid. Daarbij vraagt hij zich (samen met onderwijsminister Bussemaker) af of we daar onze publieke middelen aan willen besteden. Knigge verdedigt zijn opleidingen door te stellen dat ook deze cijfers van beperkte waarde zijn en altijd in de context bezien moeten. Zelf communiceert hij liever cijfers van zijn eigen studenten. Hoeveel van hen er na een bepaald aantal jaren een baan hebben. Daarnaast stelt hij dat je heel moeilijk kunt voorspellen hoe de kansen op de arbeidsmarkt er over vier jaar uitzien. “Stel er is nu geen werk voor inframedewerkers, moeten we die opleiding dan sluiten?” vraagt hij. “Je weet nooit hoe groot de vraag naar stratenmakers over x-jaar is.”

Vrijheid

Voor Knigge is de vrijheid van studiekeuze een groot goed. “We leven niet in China, waar de overheid bepaalt wat je gaat studeren”, vindt Knigge. Het idee dat beroepsopleidingen mensen opleiden voor een bepaald beroep, dat zij voor de rest van hun leven uitvoeren, vindt hij uit de tijd. “Ik wil burgers opleiden die de vaardigheid hebben om zich verder te ontwikkelen. Je kunt niet van die jonge gasten vragen een beroep te kiezen voor de rest van hun leven. Die zijn met hele andere dingen bezig. Wat heb jij gestudeerd?”, vraagt hij ondergetekende. Biologie is het antwoord. “En nu werk je als journalist.”

We leven niet in China, waar de overheid bepaalt wat je gaat studeren

Dat Knigge er geen problemen mee heeft als zijn studenten opleidingen volgen voor beroepen die er nu niet zijn, wil niet zeggen dat hij de aansluiting met de arbeidsmarkt niet belangrijk vindt. Die is volgens Van Zessen momenteel onvoldoende. Bedrijven zouden een belangrijker rol kunnen spelen in de opleidingen. Knigge vindt niet dat bedrijven moeten sturen in het onderwijs. “Dan krijg je mensen die te eenzijdig zijn opgeleid. Is dat ons maatschappelijk doel?” Wel erkent hij dat de koppeling tussen onderwijs en bedrijf niet voldoende is. Binnen zijn nieuwe gebouw wordt gewerkt aan verbetering hiervan. Zo zijn er verschillende restaurants waar studenten van horecaopleidingen stage kunnen lopen. Van beginnersniveau in de kantine tot ‘het neusje van de zalm’ in restaurant Top Level. Een ander voorbeeld is de Zorgacademie, een samenwerkingsverband met het Leids Universitair Medisch Centrum en de Hogeschool Leiden. Hier werken de drie onderwijsinstellingen samen aan verbetering van de zorg en het onderwijs.

Voorlichting

Los van de daadwerkelijke aansluiting met de arbeidsmarkt van de opleidingen en Knigges ideologie van vrije studiekeuze is het belangrijk eerlijk te informeren over de banenkansen die een opleiding biedt. Daar zijn Knigge en Van Zessen van overtuigd. Want het perspectief op werk kan wel eens een belangrijker motivatie zijn om voor een opleiding te kiezen dan een na te jagen droom. Van Zessen heeft dan ook moeite met de manier waarop opleidingen op de website van de school worden aangeboden. Hierin wordt nauwelijks gerept over kansen op werk, maar wordt wel vrolijk de functieomschrijving gepresenteerd. “Commercieel”, noemt hij het. “Marketing”, noemt Knigge het en ontkent dat hij onjuiste informatie verstrekt, wat “crimineel” zou zijn. “Alles wat hier in staat is waar”, zegt hij terwijl hij een brochure met opleidingen doorbladert. In zijn communicatie hanteert hij het KLM model: kort, leuk en makkelijk. “Aan de website wordt gewerkt”, verzekert Knigge. Wat dat betekent en wanneer dat wordt doorgevoerd, wil hij helaas niet met ons delen. Voorlopig moeten zijn toekomstige studenten het doen met een brochure in KLM-stijl, een moeilijk navigeerbare website en zelf op zoek naar informatie over arbeidsmarktperspectieven.

Een ander punt dat Van Zessen aandraagt, is de concurrentie tussen opleidingen. Daarin staat hij niet alleen. Minister Bussemaker vindt namelijk dat onderwijsinstellingen elkaar niet moeten beconcurreren om maar zoveel mogelijk studenten binnen te slepen, maar dat ze moeten samenwerken. In Leiden worden momenteel dezelfde opleidingen aangeboden op drie publieke mbo-scholen. Knigge verzekert dat hij met de macrodoelmatigheid bezig is. “We voeren gesprekken met het ID College en het ROC Mondriaan over samenwerking”, vertelt Knigge. “De eerste afspraak die we gemaakt hebben, is dat we elkaar op de hoogte houden van het starten van eventuele nieuwe opleidingen. Ook heb ik het ID College uitgenodigd om in de stuurgroep van de Zorg Academie Leiden plaats te nemen.” Knigge sluit niet uit dat het overleg met de andere scholen in Leiden uiteindelijk leidt tot sluiting van opleidingen. Op dit moment ziet hij daar echter geen reden toe.

Financiering

De concurrentie tussen scholen is voor een deel te wijten aan het financieringsmodel van het mbo. Scholen krijgen net als universiteiten en hogescholen betaald voor het aantal scholieren dat aan een opleiding begint en het aantal dat hun opleiding afmaakt. Dat dwingt onderwijsinstellingen te denken als ondernemingen. Frank Miedema, decaan van het UMC Utrecht, noemde deze prikkels in de Volkskrant pervers. Knigge is het daarmee eens. Maar in het mbo speelt meer. “We worden afgerekend op het aantal scholieren dat we afleveren en tegelijkertijd is het ook onze schuld als er mensen uitvallen. Het mbo wordt te veel als maatschappelijke zorginstelling gezien. Moeten wij corrigeren wat er misgaat in de maatschappij? Ik denk dat we ons soms richten op de verkeerde energie, en we daardoor te veel voor de studenten zorgen.”

Moeten wij corrigeren wat er misgaat in de maatschappij?

Om te illustreren hoe lastig het mbo is, pakt Knigge er een miniatuur pooltafel bij. Op zijn pooltafeltje liggen zeven rode, zeven gele, één witte en één zwarte bal. De rode ballen staan voor leerlingen van niveau drie, de gele voor niveau vier, de witte voor de tien procent van de leerlingen die doorstromen naar het hbo. De zwarte bal representeert de zwakkere leerlingen die zijn school ook moet huisvesten. “Wanneer die in een gat verdwijnt, zijn wij er verantwoordelijk voor”, zegt Knigge. “Het lijkt eenvoudig als je het ziet, maar biljarten is moeilijker dan je denkt.”

Nieuwsbrief

Ontvang wekelijks de beste artikelen